DÖKÜMHANE

Türk Döküm Sektörünün Eğitim Platformu

Parçanın orta kısımlarında çil oluşabilir mi?

Yazıyı okuyacak kadar zamanı olmayanlar için baştan söyleyelim, bu sorunun cevabı evet. Ters çil, ya da ters soğuma (İngilizce: inverse chill) adı verilen bu durum, özellikle yuvarlak kesite sahip, büyük parçalarda ortaya çıkıyor. Yavaş soğuma koşullarında gözlemlediğimiz bu durumu, hem lamel, hem de küresel grafitli dökme demirlerde gözlemleyebiliyoruz. Parçanın orta kısımlarında ortaya çıkan çil, aslında bizim bildiğimiz tüm katılaşma kuramlarına ters bir duruma işaret ediyor. Normalde kalıp içine dökülen bir […]

Okumaya Devam Et →

Lamel grafitli dökme demirde mangan ve kükürt dengesi

Lamel grafitli dökme demir üretiminde, sıvı içerisinde mutlaka bir miktar kükürt bulunuyor. Kuvvetli bir karbür yapıcı olan kükürtün bu zararlı etkisini ortadan kaldırmak için mangandan faydalanıyoruz. Sıvı içinde mangan olmadığı zaman, kükürt demirle birleşerek demir sülfit (FeS) bileşiğini oluşturuyor. Fakat sıvıya mangan eklediğimizde, kükürt öncelikli olarak manganla bileşik oluşturmayı tercih ettiği için, aşağıdaki tepkime uyarınca mangan sülfit (MnS) bileşiğinin oluştuğunu görüyoruz: MnS bileşiği, hem çil oluşumunun engellenmesi, hem de A-tipi […]

Okumaya Devam Et →

Küresel grafitli dökme demir üretiminde oksijen aktivitesinin önemi

Küresel grafitli dökme demir üretiminde uygulanan magnezyum işlemini, sıvı içinde bulunan oksijen ve kükürt seviyelerini belli bir değerin altına düşürmek amacıyla yapıyoruz. Magnezyum, hem oksijen ve kükürtle kolay tepkimeye girebilen bir element olması, hem de demirle birleşip, kırılgan doğaya sahip herhangi bir intermetalik faz ortaya çıkartmaması nedeniyle, bu işlemin gerçekleştirilmesi için ideal bir element olarak karışımıza çıkıyor. Bu avantajlarına ek olarak, yüksek denge buhar basıncı nedeniyle sıvı içinde bir kaynama […]

Okumaya Devam Et →

Lamel grafitli dökme demirin karbon eşdeğeri ve çekme dayancı arasındaki ilişki

Lamel grafitli dökme demirlerin çekme dayancı hakkında teknik literatürde yayımlanmış birçok makale bulunuyor. Genel bir değerlendirme yaptığımızda, çekme dayancının grafit yapraklarının boyut dağılımı, grafit tipi, birincil katılaşma sırasında oluşan östenit dendritlerinin miktarı, boyutları ve kenetlenme oranı yanında, krom, bakır, kalay ve antimon gibi perlit yapıcı elementlerin miktarı gibi birçok değişkene bağlılık gösterdiğini görüyoruz. Lamel grafitli dökme demirlerin çekme dayancını etkileyen faktörler arasında en öne çıkan değişken, birincil katılaşma sırasında oluşan […]

Okumaya Devam Et →

Karbon eşdeğerini yanlış hesaplıyor olabilir misiniz?

Dökme demir, teorik olarak, saf demir ve saf karbonun aşılanmasıyla da elde edilebiliyor. Bu iki saf malzemenin alaşımlanmasıyla elde edilen bir dökme demirde ötektik kompozisyonun tam olarak %4.3’e denk gelmesi gerektiğini denge faz diyagramından biliyoruz. Fakat dökümhanelerde üretilen dökme demirlerin kompozisyonlarına baktığımızda demir ve karbona ek olarak silisyum, mangan, fosfor, kükürt, nikel ve magnezyum gibi daha birçok elementin alaşımda bulunduğunu görüyoruz. Dökme demirin ötektik noktasını değerlendirirken, kaçınılmaz olarak bu elementlerin […]

Okumaya Devam Et →

Lamel grafitli dökme demirin aşılanması

Daha önceki yazılarda da bahsettiğimiz gibi, dökme demirlerin iki farklı sistem uyarınca katılaşabildiklerini görüyoruz: Soğuma hızının yüksek ve grafit ayrışması için gerekli çekirdeklenme koşullarının zayıf olduğu durumularda yarı-kararlı sistem olarak da adlandırılan beyaz dökme demir yapısı oluşurken, yavaş soğuma koşullarında ve grafitin kolay ayrışabildiği durumlarda, kararlı sistem olarak da adlandırılan gri dökme demir yapısı ortaya çıkıyor. Lamel grafitli (gri) dökme demir üretirken, çil adı da verilen sert ve kırılgan beyaz […]

Okumaya Devam Et →

Küresel grafitli dökme demirde dross problemi

Öncelike dross’un tarifini yaparak başlayalım: Dökme demirlerde gözlemlediğimiz şekliyle dross, magnezyum işlemi sonrasında bir yan etki olarak ortaya çıkan bir problem. Bu ifadeden de anlaşılabileceği üzere, dross oluşumu için mutlaka dökme demirin yapısında bir miktar magnezyum bulunması gerekiyor. Bu nedenle dross lamel grafitli (gri) dökme demirlerde değil, magnezyum işleminden geçen küresel grafitli dökme demirlerde karşımıza çıkıyor. Dökme demir üretiminde uygulanan magnezyum işlemi, sıvı metal içindeki çözünmüş oksijen ve kükürt oranlarını […]

Okumaya Devam Et →

Magnezyumla yapılan farklı küreselleştirme yöntemleri

Son yıllarda döküm endüstrisinde küresel grafitli dökme demire (sfero) yönelik giderek artan bir ilgi olduğunu görüyoruz. Hatta müşteriler, uzun süreden beri çelik döküm olarak sipariş ettikleri bazı parçaları bile artık küresel grafitli dökme demir olarak sipariş edebiliyorlar. Küresel grafitli dökme demir üretiminde, grafitin küresel bir şekilde çökelmesini sağlayabilmek için, sıvı alaşımı bir magnezyum işleminden geçiriyoruz. Bu işlemi, sıvı dökme demirin yüzey gerilimini arttıran ve dolayısıyla grafitin yapraksı biçimde büyümesine yol açan oksijen […]

Okumaya Devam Et →

Lamel grafitli (gri) dökme demirde bulunan farklı alaşım elementlerinin etkileri

Lamel grafitli dökme demir, aslında sadece demir ve karbonun alaşımlanmasıyla elde edilebiliyor. Fakat sanayide dökülen dökme demirlere baktığımızda, yapıda bu iki element dışında birçok farklı elementin de bulunduğunu görüyoruz. Bu yazıda, lamel grafitli (gri) dökme demir yapısında bulunan diğer önemli elementleri ve etkilerini ele alacağız. Silisyum (Si): Silisyum, karbondan sonra dökme demirlerin yapısını etkileyen en önemli element. Silisyum, sıvı dökme demirin akışkanlığını arttırdığı gibi, karbon eşdeğeri üzerinde önemli bir etki […]

Okumaya Devam Et →

Temper dökme demirin yapısı ve üretimi

Bir önceki yazıda, karbonun yapıda tamamen çözünmüş olarak kaldığı beyaz dökme demir üzerinde durmuştuk. Bu yazıda ele alacağımız temper dökme demir, aslında beyaz dökme demir yapısına sahip olacak şekilde döküm yapılarak elde ediliyor. Temper yapıyı elde etmek için, katılaşma sonrasında parçanın bir ısıl işleme tabi tutulması gerekiyor. Daha önce üzerinde durduğumuz beyaz dökme demir, aslında oda sıcaklığında kararlı durumda bulunan bir yapı değil. Kararlı değil derken şunu kastediyoruz: dökme demir […]

Okumaya Devam Et →