DÖKÜMHANE

Türk Döküm Sektörünün Eğitim Platformu

Küresel grafitli dökme demir keşfinin ardındaki tesadüf

art-fry

Arthur Fry (Wikimedia, Kamu malına aktarılmış resim)

Tarihte yapılan birçok önemli keşfin ardında çeşitli tesadüflerin yattığını siz de farklı yerlerde okumuş ya da görmüş olabilirsiniz. Yapılan birçok keşif ve geliştirilen çoğu yeni teknoloji, araştırmacılar farklı bir arayış içindeyken, tesadüflere bağlı olarak ortaya çıkıyor.

Çok basit bir örnek verelim: Mesela not almak için kullandığımız Post-It’ler. Yani yapışkanlı, minik kağıtlar. 1968 senesinde 3M firmasında görev yapan araştırmacı Dr. Spencer Silver güçlü bir yapıştırıcı bulmak için çalışırken, denemeleri sırasında tesadüfen çok zayıf etkisi olan bir tür yapıştırıcı geliştiriyor. Belki bir başkası olsa, “yine istediğim şeyi bulamadım” diyerek bu zayıf yapıştırıcıyı bir tarafa atabilirdi. Fakat Dr. Silver, tesadüfen yaptığı bu keşfi bir kenara atmak yerine, meslektaşı Arthur Fry’ın yardımıyla ticari bir fikre dönüştürüyor ve böylece not alıp sağa sola kolaylıkla yapıştırdığımız Post-It’ler ortaya çıkmış oluyor.

Benzer bir durum küresel grafitli dökme demir için de geçerli. Her ne kadar o dönemde grafit parçacıklarını nasıl küreselleştiririz sorusu araştırmacıların kafasını kurcalamaya başlamış olsa da, bu keşfin ardında da bazı tesadüfler yatıyor. Belki şaşıracaksınız ama küresel grafitli dökme demir patentinin ardındaki isim, Keith D. Millis (1915 – 1992), aslında grafit parçacıklarını küreselleştirmenin peşinde değildi: O, sadece beyaz dökme demir üretmek istiyordu.

1940’lı yıllarda krom tedariğinde bir sıkıntı yaşanıyordu. Bu sıkıntıya bir çare bulmak için çalışan Millis, aslında aşınma direnci yüksek dökme demir üretebilmek için krom yerine kullanabileceği alternatif bir elementin arayışındaydı. Yani aslında Millis’in çalışmalarının amacı, magnezyum kullanarak beyaz dökme demir üretmekti. Fakat deneme amaçlı seçtiği magnezyumla yaptığı denemeler, O’nu küresel grafitli dökme demire doğru yöneltti.

Evet, bu keşfin ardında da bir tesadüf yatıyor olabilir. Ama yine de Millis’in hakkını vermemiz ve yaptığı çalışmaya gereken takdiri sunmamız lazım. Çünkü magnezyum gerçekten de sıvıdaki oksijen ve kükürt seviyelerini düşürdüğü için karbür yapısını, yani beyaz dökme demiri ortaya çıkarabilen bir element. Ama doğru oranda ve şekilde kullanıldığı zaman da, grafit parçacıklarını küreselleştirebilen bir element.

Magnezyumu doğru bir oranda ve şekilde kullanarak küresel grafitli dökme demir üretimini bir proses haline getirmek, özellikle hiçbir benzer çalışmanın ve kaynağın olmadığı bir dönemde yaşıyorsanız, gerçek anlamda sistemli bir çalışma ve dirayet gerektiriyor. Belki Millis değil de bir başkası olsa bir noktada vazgeçip, “magnezyum ile beyaz dökme demir üretmek zormuş” diyerek projeyi sonlandırabilirdi. Ama Millis yaptığı sistemli çalışma sayesinde, küresel grafitli dökme demir üretimini mümkün kılacak sürecin şifresini çözmeyi başarmış. Yani her ne kadar sürecin başında bir tesadüf yatıyor olsa da, sonrasında yaptığı çalışma ve ortaya koyduğu çaba nedeniyle Millis’in takdiri hakettiğini söylememiz lazım.

el-kitabi-02Küresel grafitli dökme demirin hikayesinin devamını ve bu tesadüf sonrasında meydana gelen tüm gelişmeleri, El Kitabı‘nın ikinci sayısında bulabilirsiniz. Küresel grafitli dökme demirin tarihçesine ek olarak bu önemli malzemenin başlıca özellikleri, sınıflandırılması, üretimi, döküm hataları ve süreç kontrolü, bu sayıda ele aldığımız temel konu başlıklarını oluşturuyor.

Küresel grafitli dökme demirin hikayesinin burada bittiğini söylersek, haksızlık etmiş oluruz. Son yıllarda yapılan çalışmalar, katı çözelti sertleşmesi mekanizmasını devreye sokarak, hem kuvvetli, hem de sünek, yüksek silisyumlu küresel grafitli dökme demirlerin üretimini mümkün kıldı. Konunun kapsamını çok fazla genişletmemek adına, bu özel alaşımları El Kitabı’nın ikinci sayısının dışında bıraktık. Bu özel alaşımlar, El Kitabı‘nın bir sonraki sayısında, ayrı bir başlık altında ele alınacak.

Kaynaklar

  1. Wikipedia: Post-It notes makalesi
  2. Wikipedia: Keith Millis makalesi
  3. Ductile iron data for design engineers. Rio Tinto Iron & Titanium Inc. (1990).

İçerik hazırlığında kullanılan diğer kaynakların listesi için tıklayın.

Kategoriler:Dökme demir, Not defteri

Etiketler:, ,