DÖKÜMHANE

Türk Döküm Sektörünün Eğitim Platformu

Kalıplamaya bağlı hatalar çil oluşumuna neden olabilir mi?

Daha önce yayımladığımız birçok yazıda, dökme demirde karşımıza çıkan çil sorunu üzerinde durmuştuk. Önceki yazılarda genellikle yüksek soğuma hızı, karbon eşdeğerinin düşük olması ve verimsiz aşılama pratiği ile ilişkilendirdiğimiz çil problemi, aslında daha birçok farklı nedenden ortaya çıkabiliyor. Bu yazıda, çil oluşumuna neden olan ve kalıplamayla ilişkili bazı etkenler üzerinde duracağız.

Çil nedir?

Daha önceki yazıları okuma fırsatı bulamayan okuyucularımız için hatırlatalım: Çil dediğimiz şey, karbonun grafit halinde ayrışamaması durumunda ortaya çıkan karbür yapısından başka bir şey değil. Oldukça sert ve kırılgan bir yapıya sahip olan bu karbür yapısı, daha ziyade soğuma hızı nispeten yüksek olduğunda, karbon eşdeğeri düşük olduğunda ya da grafit ayrışmasına yardımcı olan aşı miktarının yetersiz kaldığı durumlarda ortaya çıkıyor. Bu yazıda her ne kadar çil oluşumuna neden olan diğer etkenlerden bahsedeceğimizi söylemiş olsak da, aslında birazdan üzerinde duracağımız etkenlerin bir şekilde çilin ana nedenlerinde biri olan yüksek soğuma hızıyla ilişkili olacağını şimdiden belirtelim.

Kesit kalınlığının etkisi

İlk olarak ince kesitlerle başlayalım: Katılaşmakta olan bir parçanın ince kesitlerinin kalın kesitlere kıyasla daha hızlı soğuduğunu biliyoruz. Bu tür durumlarda eğer herhangi bir müdahalede bulunulmazsa, ince kesitlerde çil oluştuğunu görmemiz mümkün olabilir. Böyle bir problemle karşılaştığımızda, eğer aşılama ile sorunu gideremiyorsak, yolluk sistemini parçanın ince kesitinden vererek, bu ince kesitlerdeki soğuma hızını yavaşlatabilir ve çil oluşumunu engelleyebiliriz.

Derece boyutlarının etkisi

Çil sorunu derece boyutuna bağlı sorunlar nedeniyle de ortaya çıkabiliyor: Eğer kalıplama için kullanılan dereceler çok küçükse ve kalıp boşluğu ile dereceler arasında yeterli miktarda kalıp kumu bulunmuyorsa, dökülen parçanın yüzeyinde çil oluşabiliyor. Bunun nedeni, tahmin edebileceğiniz üzere, derecelerin kalıp boşluğuna çok yakın durması nedeniyle, kalıp içindeki sıvının hızlı soğumasına yol açıyor olması. Elbette yüksek hacimde üretilen işlerde kullanılan dereceler bu etki göz önüne alınarak tasarlandığı için bu problemi bu tür işlerde görmeyi beklemeyebilirsiniz. Fakat kısa süreli işlerde eldeki dereceler kullanılarak döküm yapıldığında, derecenin küçük gelmesine bağlı olarak bu tür bir çil problemiyle karşılaşmanız söz konusu olabilir. Benzer şekilde, döküm kumundan tasarruf etmek için tek bir derece içine çok fazla sayıda kalıp boşluğu açıldığında da, bu etki nedeniyle çil oluştuğunu görebiliriz. Yanlış boyutta çil soğutucu kullanıldığında ya da soğutma amacıyla kalıp gereğinden fazla çivilendiğinde de, aynı etki nedeniyle çil oluştuğunu görmemiz mümkün olabilir.

Maçaların etkisi

Yine soğuma hızını arttırması nedeniyle, büyük maçaların kullanımı da maça yüzeyine yakın kısımlarda çil oluşumunu tetikleyen bir etki olarak karşımıza çıkabiliyor. Yoğun maçaların ısı iletim katsayısı göreceli olarak daha yüksek olduğu için, sıvı metalle temas ettiklerinde, lokal olarak kalıp kumuna kıyasla daha yüksek bir soğuma hızının ortaya çıkmasına yol açabiliyorlar. Özellikle bazı boyalı maçalarda daha belirgin olan bu durum da, çil oluşumunu tetikleyen etkenler arasında sayılabilir.

İçerik hazırlığında kullanılan kaynakların listesini görmek için tıklayınız.

Kategoriler:Dökme demir

Etiketler:,